Twee mensen spraken mij in de laatste twee weken aan naar aanleiding van deze blog en vroegen allebei hetzelfde: "zeg, al dat straffen en belonen, is dat wel nodig?"
Ik moet zeggen dat ik de eerste keer de neiging had om me te gaan verdedigen... wat uiteraard niet nodig is, want er wordt niet aangevallen. De tweede keer schoot ik gewoon in de lach en vroeg ik of ze met elkaar gepraat hadden hierover. Ik kreeg van beiden een zeer plechtig "nee!" en ook zijzelf schoten in de lach.
Intussen heb ik erover nagedacht en ik kan niet zeggen dat ik echt het gevoel heb dat we om te beginnen al veel straffen en belonen, laat staan overdadig.
De enige beloning die er te verdienen valt, is later gaan slapen. Alle andere systemen, zoals knikkers of vakjes kleuren, zijn even opzijgeschoven. Beloningen volgen zowiezo nooit op dingen die vanzelfsprekend moeten gebeuren (zoals huiswerk maken) maar eerder op dingen die extra zijn (zoals oefenen op de piano). Soms lassen we een periode in waarin we beloningen geven voor iets dat we systematisch fout zien gaan en waar dus op gewerkt moet worden. Deze duren nooit langer dan 10 dagen, en meestal gaat het daarna véél vlotter.
De enige straf waar we mee werken kun je niet echt een straf noemen; het is eerder een soort van time-out. We zetten ze even uit de situatie (op de trap) om terug tot zichzelf te kunnen komen en objectief na te denken over wat er fout liep. Bij drie keer herhalen van hetzelfde gedrag kunnen ze wel een straf verwachten, waarbij we iets afpakken dat ze echt graag doen, en dan is het te laat voor een gesprek erover; dat moet maar even wachten.
Ik denk dat de vraag die deze mensen zich stelden terecht was, omdat je inderdaad moet opletten met overmatig straffen en belonen en het gevaar loopt dat je niets meer gaat 'eisen' gewoon maar 'omdat het moet'. Dat laatste is óók een voorbereiding op het latere leven, waarin over een aantal punten niet onderhandeld kan worden. Het is net alsof het autoritaire systeem van vroeger heeft plaatsgemaakt voor een onderhandelingssysteem, waar niemand beter van wordt. Misschien zijn we ons daar, in onze 'vrije' opvoedingsstijl van tegenwoordig, niet voldoende van bewust.