In het middelbaar geraken

Vorige week is papa - willens nillens thuis wegens een tekort aan werk - naar de school gegaan om Wouter in te schrijven in het kunstonderwijs. Het 1e leerjaar is in de A-richting, vanaf het tweede leerjaar kiezen ze voor kunst als bijvakken en vanaf de tweede graad is het echt KSO: kunstsecundair onderwijs.

Ik ben heel benieuwd wat het gaat geven natuurlijk. Hij is nog zo kinds in zijn doen (en dat is niet omdat wij hem "klein" willen houden): onverantwoordelijk, impulsief en ontwijkend, niet in staat om iets te structureren of te plannen en al helemaal niet om iets te doen 'wat moet'. We kunnen ons moeilijk voorstellen dat die volgend jaar elke dag een half uur heen en een half uur terug op de bus zal moeten zitten. En toch. Misschien is het eerste middelbaar 'de schok' die hij nodig heeft.

De reva is nu ook afgelopen, wat ons programma weer wat verlicht. Hij zei dat hij de juffen wel zal missen. En toen ik hem vroeg wat hij zou doen met alles wat hij geleerd had, zei hij: "In het middelbaar geraken!"

Te laat!

Gisteren was Wouter - weeral eens - te laat op school. Een kwartiertje later kreeg ik een oproep op mijn gsm. Mevrouw de directeur vroeg waarom Wouter te laat was en of het alsjeblieft niet mogelijk was om hem wél op tijd te laten komen.

Ik legde uit hoe het zit 's morgens, dat het echt bijzonder lastig is om hem - en Pieter, die echt niet helpt - op tijd klaar te krijgen.
'Ja maar,' antwoordde ze, 'u bent er toch om structuur te bieden?'

Dat was wel wat kort door de bocht vond ik - alsof ik dàt nog niet geprobeerd had! - en ik moet zeggen dat ik een hele dag van de wijs was dat ik eigenlijk de schuld kreeg van Wouters telaatkomen. Ik kan niet uitleggen hoe vermoeiend die dagelijkse maak-je-maar-eens-op-tijd-klaar-strijd wel is! En hoe weinig vat ik er eigenlijk op heb.

Nu is Wouter al lang van het gedacht dat hij niet op tijd kan komen door mama's schuld. Dat had hij ook gezegd tegen de directeur. Zijn argumenten hadden wel een grondslag van waarheid, maar waren niet afdoende om zijn eigen gebrek aan verantwoordelijkheidszin te verantwoorden. Zonder dat ik ook mijn verantwoordelijkheid wil ontlopen, ben ik echt van mening dat het hem onderhand wel zelf moet gaan lukken om op tijd te komen. Ik besloot dus om het over een andere boeg te gooien.

Gisterenavond ging ik hem ophalen bij de revalidatie en zei ik hem dat ik het niet pik dat ik van zijn directeur onder mijn voeten krijg omdat hij niet op tijd komt. Ik brak zijn protest af en vroeg hem wat er nodig zou zijn om wél op tijd te kunnen komen. Wat moet er thuis veranderen zodat hij het niet meer op mij moet steken? Samen stelden we een planning op, met uren: voor die tijd moet dat gebeurd zijn, voor die tijd dat enz.

Vanmorgen trad het reddingsplan in werking. Om 8.20 stonden we klaar aan de deur - vijf minuten later dan voorzien. Ik vroeg hem waar hij nu die vijf minuten verloren was. Hij besefte wel dat het was omdat hij nog een tweede keer cornflakes had genomen. Dus ik vroeg hem of we voortaan vijf minuten vroeger zouden opstaan zodat hij tijd had voor een tweede kom cornflakes? Nee, zei hij, ik zal voortaan gewoon één keer cornflakes eten.

Het begint hem met andere woorden te dagen dat hij het zelf moet doen!

Vertrouwen

Mijn woorden waren nog niet koud gisteren, of Wouter toonde opnieuw aan dat hij niet te vertrouwen is. Ik had gezegd: geen tv, geen computer, geen playstation, toen ik ontdekte dat hij die auto mee wilde nemen naar school. Papa had toegevoegd: ook geen radio.

Papa vertrok gisterenavond om te gaan sporten en vergeet mij dat te melden. Wouter zegt mij niets en zit met zijn radio te spelen. Pas als papa 's avonds thuiskomt ziet hij dat Wouters radio van plaats is veranderd. Met twee kwamen we dus weer maar eens tot de vaststelling dat hij niet eerlijk was geweest.

Gevolg: radio op straf. En papa: de batterijen (die hij ook gebruikt voor zijn supermobiele telegeleide meccano-auto) staan mee op straf. En dat weet hij.

Ik vind dit echt op het rándje zenne. Eigenlijk valt het op geen enkele manier goed te praten. Als je dingen wil uitsteken, okee, maar wees dan tenminste man genoeg om ze toe te geven en de straf ervoor te dragen!

*Zucht*

Vuurtje

Vervolg op mijn verhaal van gisteren. Beter resultaat deze keer, dankzij mijn kort gesprekje met Wouter gisterenavond, waarin ik hem vroeg om Pieters vervelende tussenkomsten zoveel mogelijk te negeren. Ik beloofde hem dat ik er wel op in zou gaan, dat ik zou ingrijpen als het nodig was.

Hij heeft met een vrij goed resultaat geprobeerd om dat te doen. Maar bij het opstaan bleek dat enkele details nog niet helemaal duidelijk waren. Pieter riep vanuit een andere kamer: "mama, waar is mijn onderbroek?" of zoiets. En ik riep terug: "gewoon naast de kast!" waarop Wouter vroeg: "Maar mama, gingen we hem niet negeren vandaag?"

Ik schoot in de lach, en zei: "Hmm, dat is waarschijnlijk een goed idee. En dat gaat dan zo. Pieter roept: 'Mama, ik heb een lucifer gevonden!'. Ik zeg niets. 'Mama, het doosje is er ook bij!'. Stilte. 'Mama, je kan daar een vuurtje mee maken!'. Weer stilte. 'Mama, kijk eens, ik kan al een papiertje in brand steken!'. En nog altijd stilte." Ik vroeg Wouter of voortdurend negeren écht een goed idee zou zijn. Neen, dat moest hij wel toegeven. Maar ik vond het wel ontzettend grappig!

Hij is zo rechtlijnig in zijn denken, het is ofwel wit of zwart. Stilletjes aan leren we hem kennis maken met nuances grijs. Maar als je wereldbeeld bestaat uit wit en zwart is het niet altijd makkelijk om grijs te zien...

Strubbelingen

Pfffff... Waarom gaat dit zo up en down? 't Was gisterenochtend en deze ochtend weer chaos ten top. Pieter commandeert Wouter rond, en Wouter commandeert Pieter rond. En allebei negeren ze mijn tussenkomsten zoveel mogelijk.

Maandagavond heb ik Wouter - in overeenkomst met de vorderingen die hij de voorbije twee weken heeft gemaakt - zelf verantwoordelijk gesteld voor op tijd komen. Hij was immers uitgekeken op het vermomde strafsysteem (op tijd komen = niet een kwartier vroeger in bed vliegen), iets waar ik zeer goed kan inkomen. Ik heb hem gezegd dat hij mag proberen om 's ochtends zelf zijn tijd in te delen, zodat hij op tijd is. Samen hebben we ook afgesproken dat zijn Playstationtijd van die dag gehalveerd wordt als hij te laat op school komt.

Pieter begrijpt daar natuurlijk niets van. Waarom wordt hem nog verteld wat er eerst moet gebeuren en Wouter niet? Het argument 'Wouter is al 9' vindt absoluut geen ingang bij een kleine dominante kleuter als Pieter. Hij is óók al groot, toch? Gevolg van dat onbegrip is wellicht zijn bemoeienissen. Hij reageert precies zoals Wouter al die tijd ook deed: "als mama niet reageert, doe ik het wel!" En daar wordt Wouter natuurlijk onnozel van.

Ik ga het 'nieuwe' systeem nog tot het einde van de week een kans geven. Zien of het Wouter lukt om zichzelf op tijd te laten komen. Zien of Pieter het systeem toch oppikt op één of ander moment. Want ik heb niet veel zin om me door een kleuter te laten tegenhouden in mijn pogingen om Wouter op een gerichte manier verantwoordelijk te stellen voor zichzelf.

Straffen en belonen

Twee mensen spraken mij in de laatste twee weken aan naar aanleiding van deze blog en vroegen allebei hetzelfde: "zeg, al dat straffen en belonen, is dat wel nodig?"

Ik moet zeggen dat ik de eerste keer de neiging had om me te gaan verdedigen... wat uiteraard niet nodig is, want er wordt niet aangevallen. De tweede keer schoot ik gewoon in de lach en vroeg ik of ze met elkaar gepraat hadden hierover. Ik kreeg van beiden een zeer plechtig "nee!" en ook zijzelf schoten in de lach.

Intussen heb ik erover nagedacht en ik kan niet zeggen dat ik echt het gevoel heb dat we om te beginnen al veel straffen en belonen, laat staan overdadig.

De enige beloning die er te verdienen valt, is later gaan slapen. Alle andere systemen, zoals knikkers of vakjes kleuren, zijn even opzijgeschoven. Beloningen volgen zowiezo nooit op dingen die vanzelfsprekend moeten gebeuren (zoals huiswerk maken) maar eerder op dingen die extra zijn (zoals oefenen op de piano). Soms lassen we een periode in waarin we beloningen geven voor iets dat we systematisch fout zien gaan en waar dus op gewerkt moet worden. Deze duren nooit langer dan 10 dagen, en meestal gaat het daarna véél vlotter.

De enige straf waar we mee werken kun je niet echt een straf noemen; het is eerder een soort van time-out. We zetten ze even uit de situatie (op de trap) om terug tot zichzelf te kunnen komen en objectief na te denken over wat er fout liep. Bij drie keer herhalen van hetzelfde gedrag kunnen ze wel een straf verwachten, waarbij we iets afpakken dat ze echt graag doen, en dan is het te laat voor een gesprek erover; dat moet maar even wachten.

Ik denk dat de vraag die deze mensen zich stelden terecht was, omdat je inderdaad moet opletten met overmatig straffen en belonen en het gevaar loopt dat je niets meer gaat 'eisen' gewoon maar 'omdat het moet'. Dat laatste is óók een voorbereiding op het latere leven, waarin over een aantal punten niet onderhandeld kan worden. Het is net alsof het autoritaire systeem van vroeger heeft plaatsgemaakt voor een onderhandelingssysteem, waar niemand beter van wordt. Misschien zijn we ons daar, in onze 'vrije' opvoedingsstijl van tegenwoordig, niet voldoende van bewust.

Na de school komt...

...huiswerk!

En papa en ik pakken het echt to-taal verschillend aan... Ik zei het al eerder: de laatste week was ik thuis op het moment dat Wouter zijn huiswerk moest maken. Ik had dus kans om het één en het ander te observeren terwijl hij verondersteld werd zijn huiswerk te maken. Niet om papa op zijn donder te kunnen geven, maar wel omdat ik weet dat hij alle dagen met dat huiswerk bezig is. En soms geraak je zo in een stramien verzeild dat je niet meer in staat bent om daar objectief en vanop afstand naar te kijken.

Dit is de normale gang van zaken.
1. Papa haalt de kindjes af van school. Wouter en Pieter komen thuis. Jas aan de kapstok, schoenen in de kast. Boekentas verdwijnt op het boekentas-plaatsje.
2. Pieter zet de tv aan. Wouter zet zich aan de livingtafel met zijn huiswerk en begint eraan (terwijl hij met een half oog meekijkt naar de tv). Papa zet in de keuken alles klaar voor het eten 's avonds.
3. Wouter begint te zeuren tegen Pieter. Kan die tv niet wat stiller? Blijf van mijn speelgoed af! Neen, je mag niet op de computer. Nee, ik kan nu niet met je spelen.
4. Papa komt uit de keuken (gestormd) om te kijken wat er aan de hand is. Pieter wordt terug naar de tv gestuurd, Wouter doet verder met zijn huiswerk (en kijkt weer met een half oog mee).
5. Huiswerk is na veel herhaling van stap 3 en 4 klaar. Papa vraagt: ben je zeker? Agenda wordt nagekeken en afgetekend. Huiswerk wordt op resultaten nagekeken en verdwijnt in boekentas. Klaar!

Dit zijn de dingen die mij zijn opgevallen en die ik graag anders wil zien.
1. Na uitdoen van jas en schoenen worden de boekentassen niet onmiddellijk nagekeken op alle overbodige rommel. Alleen de brooddozen gaan eruit. 's Morgens vind ik drankjes, koekjes, papiertjes, prutskes, nieuwsbrief, mededelingen aan de ouders die niet in de agenda zitten...
2. Papa kijkt in het begin niet echt na welk huiswerk er moet gemaakt worden (en tekent dus de agenda pas op 't laatste af). Misschien kan hij beter eerst het huiswerk met Wouter overlopen, zodat die weet hoeveel werk hij heeft. Hij kan zo snel controleren of Wouter begrijpt wat hij moet doen en hoe nauwkeurig dit moet zijn. Indien niet, dan blijft hij er best nog even bij zitten.
3. De tv staat de blèren terwijl Wouter moeite heeft om zich te concentreren. Je ziet dat het hem bijna hoofdpijn bezorgt. Hij wringt zich in alle bochten om het huiswerk af te krijgen. Dus daarom vind ik dat er geen tv mag zijn alvorens Wouter klaar is met zijn huiswerk. Geen computerspelletjes die lawaai maken. Geen muziek in de keuken. Geen Pieter die aan Wouters speelgoed prutst. De plaats waar Wouter zijn huiswerk maakt moet een muisstille ruimte zijn. We weten dat we Wouter niet in een andere ruimte kunnen zetten, dus dat betekent dat Pieter ofwel gaat rusten in zijn bed, ofwel - stilletjes - met iets van zichzelf speelt. En Pieter is echt wel in staat om dit op te volgen; hij moet alleen weten dat dit echt en altijd van hem verwacht wordt.
4. Het huiswerk wordt nu al steeds op juistheid gecontroleerd, maar niet op hoe Wouter het gemaakt heeft. Heeft hij de veronderstelde procedure gevolgd? Heeft hij alle stappen gezet die er gezet moesten worden? Als hij woorden in de woordenboek moet opzoeken, heeft hij dat wel gedaan?

Het grootste verschil in aanpak tussen papa en ikzelf - de grootste schok ook voor Wouter - was dat ik van hem vroeg om niet alleen zijn huiswerk te maken, maar ook om het goed te maken, om na te denken over het hoe. Dit zal nog wel wat tijd in beslag nemen... want hij is het niet gewend om echt over zijn planning en zijn taken na te denken! Meestal voert hij het gewoon nogal halfslachtig uit.

Ik weet wel dat ik makkelijk spreken heb als ik op het huiswerkmoment op mijn werk zit, ver van alle miserie af. Papa is uiteindelijk de vaste huiswerk-begeleider. En de dagelijkse vaste kok. Hij heeft zijn handen vol voor ik thuiskom!

Maar ik denk echt wel dat deze aanpassingen verschil kunnen maken, dat ze ervoor kan zorgen dat Wouters huiswerk er beter van wordt! Dus misschien vind ik in het "andere kamp" wel wat bereidheid? Wie weet?

Vandaag is de dag...

Vanmiddag is de langverwachte afspraak in het revalidatiecentrum. Ik weet niet zo goed wat ik mag verwachten en probeer me dus open te stellen voor wat ze ook gaan zeggen. Wat niet zo eenvoudig is, want dat kan gaan van "uw kind past niet in het gewone onderwijs" tot "hij heeft dagelijks twee uur revalidatie nodig" of "sorry, we kunnen er echt niets aan doen"...

Ik herinner me mijn verwarring van vier jaar geleden toen de school en het CLB een afspraak met ons wilden. Wat bleek? Zij waren van mening dat Wouter ADHD had. In de twee jaar die daaraan vooraf gingen (dus toen Wouter nog geen 4,5 was) had ik steeds dezelfde vraag voor de kleuterjuffen en het CLB.

"Het gaat moeilijk met Wouter thuis, hij is niet in staat om eenvoudige afspraken na te komen, hij raakt alles kwijt, we komen nooit op tijd (hoe vroeg ik ook opsta), hij loopt met zijn hoofd in de wolken..., Is dat hier ook zo? Ja? Moet ik mij dan ongerust maken en eventueel in de richting van ADHD denken?"
"Néén," antwoordden ze even stevast, "je moet een kind een kind laten zijn! Het is normaal dat kinderen niet op tijd komen en alles kwijt raken."

En datzelfde CLB kwam mij na drie weken (!) eerste leerjaar vertellen dat we dringend hulp moesten zoeken omdat hij ADHD had?! Hoeveel tijd waren we intussen kwijt? Hoeveel goede maatregelen hadden we intussen thuis en op school kunnen invoeren? Hoe vaak hadden wij tegen Wouter staan schreeuwen uit pure frustratie omdat we niet wisten wat er met ons kind aan de hand was?

Overigens kan ik nu, door Pieter bezig te zien, vaststellen dat het helemààl niet normaal is dat kinderen niet op tijd komen en alles kwijt raken. Pieter is wat dat betreft pijnlijk punctueel en is enorm van zijn stuk te brengen door een verandering in aanpak. Maar dat is natuurlijk een ander verhaal.

Ik hoop dat het vanmiddag beter gaat! De teleurstelling van toen (en de daarop volgende frustratie) zit nog steeds diep en die wil ik écht niet meer meemaken.

Ruzie

Op sommige dagen kan ik, al vanaf het eerste moment dat we elkaar zien, aan Wouter merken dat hij met één of ander verkeerd been uit bed is gestapt. Hoe dat komt weet ik niet, wat die dagen anders maakt dan andere dagen weet ik ook niet. Wat ik wel weet is dat ik dan een hele hoop verwijten naar mijn hoofd geslingerd krijg terwijl ik zelf nauwelijks wakker ben.

Deze morgen was het weer van dat. Mijn pogingen om de sfeer te draaien mislukten jammerlijk. Ik probeer hem wel te begrijpen, maar ik wil ook dat hij beseft dat 's morgens vroeg géén geschikt moment is voor mij om mijn opvoedstijl te veranderen. Hij wilde uit protest daarna niet meer naar me luisteren (als jij niet luistert, ik ook niet) en wilde tien meter voor de school koppig niet meer verder.

De einddiscussie ging wéér over het al of niet genoeg straffen van Pieter, zeker als Pieter dezelfde dingen fout doet als Wouter. Ik geef echt wel toe dat ik soms teveel op Wouter gefocust ben en Pieter dan wat makkelijker laat doen. De gevolgen van fout gedrag verantwoorden dat ook wel: als Pieter door de woonkamer rent met een vlieger in zijn hand, belandt die netjes op de grond; bij Wouter sneuvelt er dan gegarandeerd iets wat op de kast staat. Als Pieter vooruit loopt op het voetpad, dan stopt hij netjes aan de hoek; Wouter steekt zonder kijken over. Tienmaal per ochtend houd ik mijn hart vast als ik hem bezig zie en moet ik mezelf dwingen om niet betuttelend te worden.

Maar hoe krijg je dat uitgelegd aan je ADHD-kind? Hoe leg je uit dat er een duidelijk verschil is tussen de opvoeding van je ADHD-kind en je niet-ADHD-kind, zonder dat die eerste stikjaloers wordt? Kinderen met ADHD zien zo moeilijk nuances, terwijl die nuances net heel belangrijk zijn in je verklaring.

We hebben deze morgen afscheid genomen met ruzie. Hij vond dat ik mijn verantwoordelijkheid als ouder niet neem, omdat ik Pieter teveel laat doen en omdat ik hem altijd precies vertel wat hij moet doen. Ik vond dan weer dat hij moet begrijpen dat mijn instructies 's morgens een poging zijn om zijn hoofd wat minder warrelig te maken zodat hij zich beter kan concentreren op wat echt telt. Maar vooral: als hij zoveel verwijten had, hij best wel eens naar mijn antwoord kon luisteren ook.

Wat je zelf doet, doe je beter

Het was verbazend rustig vanmorgen... Stilte voor de storm?
En het begon al niet goed, want gisterenavond waren Pieters kleren boven beland en Wouters kleren beneden. En ze wilden het zelf net andersom: Pieter wilde zich beneden omkleden en Wouter boven. Ik zei het al eerder: hoe minder ik ze opsplits, hoe beter ik beiden in het oog kan houden en hoe beter het allemaal loopt. Maar ik dacht, okee, laat ik het een kans geven. Dus verwisselde ik de kleren van plaats en liet ze zich aankleden waar ze wilden.

Normaal eten we 's morgens cornflakes, maar toen ik beneden kwam had meneer Wouter zich als een koning aan tafel geïnstalleerd met brood en beleg voor zich. Zonder bordje weliswaar, en alles rommelig uitgestald, maar voor de rest prima in orde. Mijn eerste reactie op die chaotische aanblik was nogal paniekerig... tot ik besefte dat Wouter zelf eigenlijk heel rustig zijn boterhammen zat te smeren.

Het hoofd koel houden is meestal wat mij dan overeind houdt. Snel een bordje halen was wat er eerst moest gebeuren. Ik heb hem daarna opdracht gegeven om, nog tijdens zijn ontbijt, ook boterhammen te smeren voor hem en de broer. Dat zag hij wel zitten, en heeft hij prima gedaan.

Ik kan me niet ontdoen van de indruk dat het misschien daardoor kwam dat hij rustig was: hij was trots als een pauw op het krijgen van zoveel verantwoordelijkheid! Willen we soms misschien niet gewoon teveel watten onder onze kindjes leggen?